Ścięgno Achillesa to struktura łącząca mięśnie łydki (głównie mięsień brzuchaty łydki i mięsień płaszczkowaty) z kością piętową. Umożliwia ono zginanie stopy ku dołowi – ruch niezbędny podczas chodzenia, biegania, wspinania się po schodach czy odbijania się od podłoża. Upraszczając, Ścięgno Achillesa to największe i najsilniejsze ścięgno w ludzkim ciele, które odgrywa kluczową rolę w poruszaniu się, umożliwiając chodzenie, bieganie oraz skakanie. Niestety, mimo swojej siły, jest również podatne na kontuzje, szczególnie u sportowców i osób aktywnych fizycznie.
Rodzaje urazów ścięgna Achillesa
- Zapalenie ścięgna (tendinopatia Achillesa)
• Może być wynikiem przeciążenia lub powtarzalnych mikrourazów.
• Objawia się bólem i sztywnością, szczególnie rano lub po wysiłku. - Przeciążenie i mikrourazy
• Często występuje u biegaczy, szczególnie przy zbyt intensywnym treningu lub nieprawidłowej technice. - Pęknięcie ścięgna Achillesa (całkowite lub częściowe zerwanie)
• Poważna kontuzja, zwykle występująca nagle – np. podczas gwałtownego startu do biegu.
• Towarzyszy jej charakterystyczny dźwięk „strzelenia” i silny ból.
Przyczyny kontuzji
• brak odpowiedniego rozgrzewania przed wysiłkiem,
• nagłe zwiększenie intensywności treningów,
• noszenie niewłaściwego obuwia sportowego,
• sztywność mięśni łydki,
• nierównowaga mięśniowa,
• wiek – z wiekiem ścięgna tracą elastyczność i są bardziej podatne na urazy.
Objawy uszkodzenia ścięgna Achillesa
• ból w tylnej części łydki lub pięty,
• obrzęk i tkliwość w okolicy ścięgna,
• trudność w staniu na palcach,
• uczucie sztywności – szczególnie rano.
W przypadku zerwania – nagły, silny ból, uczucie „kopnięcia” w łydkę, niemożność chodzenia
Diagnostyka
Podstawą diagnostyki jest wywiad z pacjentem oraz badanie fizykalne (np. test Thompsona). W przypadku podejrzenia zerwania lub poważniejszej kontuzji, lekarz może zlecić:
• USG
• Rezonans magnetyczny (MRI)
Leczenie
W przypadku zapalenia lub przeciążenia:
• odpoczynek i unikanie przeciążenia,
• okłady z lodu,
• leki przeciwzapalne,
• fizjoterapia (ćwiczenia ekscentryczne, rozciąganie),
• noszenie wkładek ortopedycznych lub specjalnego obuwia.
W przypadku zerwania:
• Leczenie zachowawcze – polega na unieruchomieniu stopy (np. w ortezie) i stopniowej rehabilitacji.
• Leczenie operacyjne – polega na zszyciu przerwanego ścięgna. Zwykle zalecane u osób młodych i aktywnych fizycznie.
Rehabilitacja
Rehabilitacja po kontuzji ścięgna Achillesa jest kluczowa i może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Obejmuje:
• ćwiczenia wzmacniające mięśnie łydki,
• ćwiczenia zwiększające elastyczność ścięgna,
• stopniowe wprowadzanie obciążeń,
• pracę nad prawidłową biomechaniką chodu i biegu.
Profilaktyka
Aby zapobiec kontuzjom ścięgna Achillesa:
• rozgrzewaj się przed treningiem,
• stopniowo zwiększaj intensywność ćwiczeń,
• regularnie rozciągaj mięśnie łydki,
• zadbaj o odpowiednie obuwie sportowe,
•słuchaj swojego ciała – nie ignoruj bólu!
Kontuzja ścięgna Achillesa może znacznie ograniczyć sprawność ruchową i wymaga odpowiedniego podejścia diagnostycznego oraz rehabilitacyjnego. Kluczem do powrotu do pełnej aktywności jest szybkie rozpoznanie, właściwe leczenie oraz cierpliwość podczas procesu rekonwalescencji. Dbanie o profilaktykę i odpowiednią technikę podczas aktywności fizycznej może znacząco zmniejszyć ryzyko tej bolesnej kontuzji.
@evva_zem/@fizjoterapia_zemla
Bibliografia:
- Dziak, A., Kolar, E. (2010). Medycyna sportowa. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
- Widuchowski, J. (red.). (2018). Ortopedia i traumatologia. Repetytorium. Warszawa: PZWL.
- Kruczyński, J. (2006). Uszkodzenia ścięgna Achillesa – diagnostyka i leczenie. Ortopedia, Traumatologia, Rehabilitacja, 8(2), 176–182.
- Małdyk, P. (2012). Uszkodzenia ścięgien – diagnostyka i leczenie zachowawcze. Przegląd Lekarski, 69(11), 875–879.
- Zembaty, A. (2015). Fizjoterapia. Rehabilitacja ortopedyczna. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
- Andrzejewski, W., Słowiński, J. (2017). Rehabilitacja pourazowa uszkodzeń ścięgna Achillesa u sportowców. Journal of Education, Health and Sport, 7(7), 395–404.
- Wójciak, M. (2019). Tendinopatie i zerwania ścięgna Achillesa – aktualne metody leczenia i rehabilitacji. Praktyczna Ortopedia i Traumatologia, 15(1), 24–30.
- Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne (PTOiTr). (2022). Wytyczne leczenia uszkodzeń ścięgien kończyny dolnej. Warszawa.
